بروكلمان جلد چهارم خطى آن در قاهره موجود است . « 1 » ابن سلام هروى : ابو عبيد قاسم بن سلام هروى خراسانى كه از بزرگترين علماى حديث و ادب و فقه و قرائت است ، وى در هرات در سنه 154 ه 770 م به دنيا آمد ، و در انجا درس خواند و ببغداد شد ، كه در طرسوس 18 سال قاضى بود ، و در سنه 214 ه به مكه رفت ، و در سال 223 ه 837 م در انجا بمرد . « 2 » او هم از ناشران قرائت كسائيست ، ولى در چند حرف با او موافق نيست . ابن سلام هروى از رجال دربار عبد اللّه بن طاهر پوشنگى بود ، كه در مقابل تاليف هر كتاب ازو ده هزار درهم جايزه ميگرفت ، او نخستين كسى است كه در علم غريب حديث كتاب نوشت ، و در كتب‌خانهء از هر مصر قديمترين نسخهء خطى آن كه در سنه 311 ه 923 م نوشته شده موجود است و ديگر نسخه‌هاى خطى هم در كتب خانهاى ليدن و كوپريلى استانبول و رامپور و سند دارد . از آثار ديگرش كه ابن نديم در الفهرست عدد آن را 71 جلد ميداند ، اين كتابها مانده : 2 / كتاب الاجناس من كلام العرب كه خود ابو عبيد از كتاب سابق استخراج كرده و نسخهاى خطى آن در لندبرگ و قاهره و رامپور هند موجود است . 3 / غريب الصنف : در دو جلد در چهل سال تاليف شده ، و هزار باب دارد ، و نخستين معجم بزرگ عربى مرتب بر موضوعاتست كه نسخ خطى آن در ايا صوفيا و قاهره و اسكوريال و كتب‌خانهء فاتح و دامادزادهء استانبول موجود است . 4 / كتاب الامثال : كه بروايت ابن خالويه ( متوفى 370 ه 980 م ) در كوپريلى نمبر 1219 و در پاريس 3969 و در موصل 206 و در موزه برتانيا 995 و رامپور هند موجود است ، و نسخهء ديگر آن بروايت شاگردش على بن عبد العزيز در مانچستر 773

--> ( 1 ) - تاريخ ادب العرب 3 / 157 ( 2 ) - ابن قتيبه وفاتش را در 224 ه در مكه مىنويسد ( المعارف 549 طبع قاهره 1960 م )